De achtergelaten tunnelboor 'Gravin' in de grond voor station Rokin. Foto's: Gé Dubbelman
Boren Noord/Zuidlijn: Twee richtingen, vier machines
8 februari 2011Freddy Elink Schuurman, Dienst Noord/Zuidlijn
Naar aanleiding van ons artikel gisteren op deze website over de derde boormachine zijn verschillende vragen gesteld waarom wij vier boormachines nodig hebben. Daarom hieronder een verduidelijking van het boren in twee richtingen met vier boormachines.
Vier boorschilden
Een tunnelboormachine bestaat in feite uit twee delen: het boorschild en daarachter zes volgwagens. We gebruiken voor het boren van de twee tunnels in totaal vier boorschilden. De tunnels tussen het Damrak en station Rokin zijn geboord met de boorschilden Gravin en Noortje.
Deze boorschilden zijn na het boren voorgoed achtergebleven in de bodem vlak voor station Rokin. Voor het vervolg van het boren zijn er daarom twee nieuwe boorschilden nodig. We gebruiken bij de fabricage van de nieuwe boorschilden de meeste onderdelen uit de boorschilden van Gravin en Noortje.
De volgwagens met alle apparatuur en installaties voor het boren kunnen we weer gebruiken door deze aan een nieuw boorschild te koppelen.
Wijziging boorvolgorde
Volgens het oorspronkelijke plan zouden wij de twee tunnels tussen het Damrak en het Scheldeplein boren van noord naar zuid, met twee boormachines. In 2009 is besloten om de boorvolgorde te wijzigen. De bouw van de stations Vijzelgracht en Rokin, stations die op het boortraject liggen, was namelijk vertraagd waardoor de tunnelboormachines deze stations niet volgens planning konden passeren. Hierop wachten, zou het boorproces aanzienlijk vertragen.
Parkeren voor het station
Bij deze nieuwe aanpak boren we de tunnels vanuit twee richtingen: eerst vanaf het Damrak tot aan station Rokin (deze tunnelbuizen zijn klaar) en vervolgens vanaf het Scheldeplein tot station Rokin (start mei 2011). De boormachines gaan niet dóór het station Rokin, maar worden in de bodem vlak voor het station geparkeerd.
De volgwagens van de machine worden daarna teruggesleept naar de startschacht en uit het boorschild worden alle bruikbare onderdelen gehaald. Het boorschild zelf blijft in de Amsterdamse grond achter. Binnen dit boorschild wordt de aansluiting gemaakt tussen de geboorde tunnel en het station. Dit noemen we ook wel de verloren-schild-methode.
We winnen tijd en geld
Door deze boorvolgorde hoeven de boorders en de bouwers van de stations niet op elkaar te wachten. Er is meer tijd om de grote en complexe stations zorgvuldig af te bouwen en de boorders kunnen in mei al starten met het boren van de overige 4780 meter tunnel.
Daarmee winnen we tijd en geld ten opzichte van het boren in één richting waarbij we hadden moeten wachten tot zowel station Rokin als Vijzelgracht klaar zouden zijn. Dit weegt op tegen de kosten van de twee extra boorschilden, de aanpassingen van de schacht op het Scheldeplein en de verhuizing van de boorinstallaties naar de nieuwe werkterreinen in zuid.
Wat ik nog steeds niet begrijp is waarom er niet twee sets volgwagens zijn zodat twee tunnels tegelijk geboord kunnen worden. Dat gaat toch veel sneller?
@’s k , volgens mij zijn die er wel. Alleen was het traject damrak-rokin te kort om de twee sets te gebruiken, en was er ook geen tijdsdruk. Voor het traject scheldeplein-rokin worden denk ik wel twee sets gebruikt, al wordt er voor zover ik het begrijp, pas vanaf de ceintuurbaan met twee machines tegelijkertijd geboord. Waarschijnlijk omdat station vijzelgracht pas laat gereed is om de boormachines te ontvangen.
@S K & Patrick: Als ik het goed heb gegrepen, geeft het extra risico’s als er twee boren vlak bij elkaar boren. Daarom start de tweede boor pas als de eerste een eindje onderweg is. Dat had geen zin bij het kleine stukje CS=>Rokin. De tweede set volgwagens zal dus ook pas straks voor het eerst worden gebruikt.
@Harm,
Daar heb je volgens mij gelijk in, goede aanvulling.
Het boorschild blijft toch niet voorgoed achter in de bodem, neem ik aan, want om de aansluiting met het station te maken, zal het schild toch weg moeten?
Of zie ik dat verkeerd?
@ Peter Kamerling
Het boorschild is het stalen omhulsel waarbinnen de tunnelboormachine haar tunnel bouwt en wordt aan het einde dus als het ware ‘buitengesloten’ en onderdeel van de tunnel zelf. Dit wordt ook de verloren-schild-methode genoemd. Het graafwiel, dat zich voor op de kop van de boormachine bevindt, zal wel weg moeten om de uiteindelijke aansluiting tussen de geboorde tunnel en het station te realiseren.
@ SK, Patrick, Harm
De boorders hebben inderdaad twee sets volgwagens tot hun beschikking. Het is dus mogelijk om gelijktijdig met twee boormachines te boren. De twee tunnelbuizen tussen de startschacht Damrak en station Rokin zijn echter na elkaar geboord. Dit geldt ook voor de tunnelbuizen die vanaf mei a.s. tussen de startschacht bij het Scheldeplein en station Ceintuurbaan worden geboord. Voor het boren van station Ceintuurbaan tot station Rokin wordt de planning en boorvolgorde nog in detail uitgewerkt. Door deze aanpak kan het boren worden afgestemd op de voortgang van de werkzaamheden in de tussenliggende stations. Ook maken we zo goed gebruik van de beschikbare boorploegen en hun ervaring met het boren in Amsterdam. Het heeft immers geen zin om met twee volledige tunnelboormachines gelijktijdig naar station Vijzelgracht te boren als we daar vervolgens moeten wachten tot de bouw van het station ver genoeg gevorderd is om deze te kunnen passeren.
Sacha,
Bedankt voor de uitleg, maar nu roept je uitleg over het boren tussen Ceintuurbaan en Vijzelgracht bij mij wel weer een vraag op. Als station Vijzelgracht niet ontvangstgereed is, is het toch ook niet zinvol (zelfs gevaarlijk) om met één boormachine daarheen te boren. Je kunt toch niet wachten voor het station? Ik heb begrepen dat het het veiligst is als de machine blijft boren en zo min mogelijk stil staat.
En als station Vijzelgracht wel ontvangstgereed is, dan is het toch sneller om met twee machines vlak achter elkaar te boren?
Beste Patrick,
Onderweg stoppen met de boormachine doen we inderdaad liever niet. Maar de boormachine gepland en tijdelijk parkeren voor een station, waarbij we allerlei aanvullende maatregelen treffen, is goed mogelijk. We stoppen de boormachine ongeveer een halve meter voor de wand van het station. Dit is een gunstige parkeerplek, want de wand helpt ook bij het stabiel houden van de grond voor de boormachine. Het is in theorie sneller om met twee boormachines tegelijk te boren. Echter, wij streven ernaar om de tijd voordat het station Vijzelgracht gereed is zo efficiënt mogelijk te benutten door één boormachine en de beschikbare boorploegen continu in te zetten.
vriendelijke groet,
Sacha (Dienst Noord/Zuidlijn)
Beste Sacha,
Bedankt voor je antwoord, ik had begrepen dat juist de risico’s vlak bij de diepwanden het grootst waren omdat de grond daar door de bouw van de diepwanden verstoord is en er dus makkelijk verzakkingen kunnen optreden. Ik heb dit dus verkeerd begrepen, sorry. In ieder geval wens ik jullie veel succes toe bij het boren van de tunnels, ik vind het echt een mega mooi project.
Beste Sacha,
Bedankt voor de info, maar ik begrijp het nog niet helemaal. Jullie starten dus in mei met de westelijke buis richting Ceintuurbaan. Gaat deze boor dan direct door naar Vijzelgracht om hem daar ervoor te parkeren. Of parkeren jullie deze in (of voor) Ceintuurbaan?
En wanneer starten jullie dan de tweede boor? Wordt die ook nog ergens geparkeerd?
Groet,
Adriaan
Hoe worden de 4 graafwielen dan uiteindelijk verwijderd voordat de aansluiting met station Rokin wordt gemaakt? Zullen denk ik gesloopt moeten worden, want het is onmogelijk, lijkt mij, om ze in hun volle omvang weg te nemen.
Groet: Peter.
Beste Peter,
De vier tunnelboormachines worden bij aankomst voor de wanden van station Rokin geparkeerd. De graafkamer van een boormachine, met daarin het graafwiel, wordt daarna volgepompt met mortel. Bij het doorbreken van de wand van station Rokin (dit gebeurt vanuit het station) komen we het graafwiel weer tegen en kan het worden verwijderd. De mortel rond het graafwiel wordt weggehakt, het graafwiel wordt gedemonteerd, in stukken gesneden en vervolgens in delen afgevoerd via de tunnel of station Rokin. Zie ook het artikel over de verloren-schild-methode, alinea ‘Aansluiting boortunnels en station’.
met vriendelijke groet,
Sacha van Anraat (Dienst Noord/Zuidlijn)
En ik heb al meer dan een week geen antwoord op mijn vraag……
Weten jullie nog steeds niet hoe het schema in elkaar steekt??
Gaat lekker zo.
Adriaan
Beste Adriaan,
Je vraag is inderdaad blijven liggen. Onze excuses hiervoor. Ik zorg ervoor dat je volgende week antwoord krijgt.
Goed weekend,
Freddy, Dienst Noord/Zuidlijn
Beste Adriaan,
Excuus voor mijn late reactie op jouw vraag. We starten in mei 2011 inderdaad met het boren van de westelijke tunnelbuis. Er zijn verschillende scenario’s voor het boren van de tunnelbuizen tussen het Scheldeplein en station Vijzelgracht. We zijn daarin flexibel om tijdens het boorproces zo goed mogelijk te kunnen inspelen op de voortgang bij de stations en de beschikbare boorploegen. Wij zullen jullie via de website op de hoogte houden van onze planning.
vriendelijke groet,
Sacha van Anraat (Dienst Noord/Zuidlijn)
Bedankt. Jammergenoeg niet heel informatief. Ik hoop dat er snel duidelijkheid is.
Adriaan.
waarom gaat de derde boring die nu geplant is niet door de wand bij station rokin
dit station is nu toch ontvangstgereed rond aankomst
dan kun je toch het schild alsnog gebruiken
@a.snijders
Wanneer wij met de tunnelboormachines vanuit zuidelijke richting aankomen, is station Rokin zodanig gevorderd dat er weinig ruimte is om de grote tunnelboormachines te kunnen ontvangen. Ook is het vanwege de ruimte niet optimaal om de tunnelboormachines bij station Rokin af te voeren. Daarom is ervoor gekozen om ook hier de verloren-schild-methode toe te passen.
Kan ik nog een keer een kijkje nemen in de startschacht? Misschien tijdens de open dag? Of is het dan niet toegankelijk?
@A. Van Rossum: Wij treffen voorbereidingen voor een uitkijkpunt in één van de tunnels die is geboord vanaf het Damrak. We verwachten het uitkijkpunt in april 2011 in gebruik te kunnen nemen. Vanaf dan is het mogelijk om onder begeleiding, via ons Informatiecentrum, de startschacht Damrak te bezoeken en enkele meters de geboorde tunnel in te lopen. Houdt de website in de gaten voor meer informatie.
@Susanne: dank voor de informatie. Ik zal de site in de gaten voor houden voor als het uitkijkpunt opengaat? Dan ga ik zekers een keertje kijken.