Samenwerking België en Nederland
Anne Ausloos lacht: “Ik snap dat het misschien niet helemaal logisch is dat een Antwerpse kunstenares er met jullie klei vandoor gaat. Het idee ontstond dan ook toen er een samenwerking was tussen de kunstacademies Sint-Lucas in Gent waar ik docent ben, en de Gerrit Rietveld in Amsterdam. De samenwerking stond in het teken van Rietveld UnCut ’11, met een grote interactieve presentatie in De Brakke Grond van het werk van de studenten. Het leek ons leuk om de studenten keramiek, uit beide landen, met elkaar te laten samenwerken om die presentatie voor te bereiden.”

Kneedbaar en zacht
De opdracht die Anne en haar collega’s in eerste instantie bedachten was het verzamelen van de klei zelf. Dat mocht overal vandaan komen, behalve uit de winkel. Anne: “Bij de ontmoeting die daarop volgde liet iedereen z’n klei zien. Eén van de studenten had klei meegenomen uit de bouwput van de Noord/Zuidlijn en ik was meteen onder de indruk van de kwaliteit. Zo kneedbaar en zacht! Bovendien konden we er massa’s van krijgen.”

Dolgraag onderzoeken
Tot zover de eerste ontmoeting tussen Anne en de Amsterdamse klei. Anne: “Nadat de studenten met de klei een mooie performance hebben gegeven in De Brakke Grond, bleven er nog zakken over met die Noord/Zuidlijn klei. Geen probleem! Ik wilde die zakken klei dolgraag hebben om verder te onderzoeken. Op dat moment, eind vorig jaar, wist ik ook al dat ik in galerie ‘De Witte Voet’ in Amsterdam zou exposeren met nieuw werk. Nu had ik perfect materiaal voor dit nieuwe werk.”

‘Unearthed’
“Ik ben meteen aan de slag gegaan met het thema ‘Unearthed’: het letterlijk en figuurlijk aan het licht brengen van de klei. Hierbij heb ik ervoor gekozen om de klei vooral zijn eigen ontstaansgeschiedenis te laten vertellen. Dat kan door natuurlijke processen van klei – het bezinken, drogen en smelten – in beeld te brengen. Daarnaast heb ik van de klei keramische tegels gemaakt en deze volgens de reeks van Fibonacci geordend. Ik heb me dus behoorlijk laten inspireren door de Noord/Zuidlijn!”

Boukje Witten van station Vijzelgracht bezocht de expositie. Kijk op haar Facebookpagina voor meer foto’s .

Hoelang werk je al bij de Noord/Zuidlijn?
“Sinds 2010. Ik werk als zelfstandige en word nu ingehuurd door Saturn. Dat ik op mijn 31ste op een boormachine zou zitten, had ik vroeger nooit gedacht. Ik begon ooit als lasser, ben toen gaan vijzelen en heb pas een paar jaar geleden de stap naar het tunnelboren gemaakt. Toevallig viel er een voorman uit bij het boren van de Hubertustunnel en vroegen ze of ik met mijn technische ervaring niet kon inspringen. Toen kwam ik erachter dat ik het prachtig werk vond en ben ik me hierop gaan richten. Nadat ik daarna hetzelfde werk bij de Statentunnel heb gedaan, ben ik uiteindelijk gevraagd om als voorman boren bij de Noord/Zuiidlijn te komen werken.”

Wat houdt de functie voorman in?
“Je zit als voorman echt op de boor en zorgt dat jouw team, bestaande uit vijf mannen, hun werk kan doen en dat het materiaal dat ze nodig hebben er ligt. Daarnaast probeer ik vooral iedereen de ruimte te geven om zijn werk goed te doen. De mannen op de boor hebben genoeg ‘knowhow’, dus je hoeft ze niet continu te vertellen wat ze moeten doen, maar soms is er wel behoefte aan morele steun.”

Morele steun?
“Dat klinkt zwaarder dan het is hoor. Het houdt vooral in dat je zelf positief blijft, dat er ruimte is voor een lolletje en dat je af en toe ook eens een borrel of een barbecue organiseert. Het is zwaar werk en soms zit je er doorheen. Ik probeer dan een luisterend oor te bieden en de jongens weer te motiveren. Een goede sfeer, waarin je je goed kunt focussen, is belangrijk bij het boren.”

Wat vind je het mooist aan je werk?
“Het resultaat. Het is elke keer weer een mijlpaal om in een door ons geboorde tunnel te staan die al bijna af is.Wat ik ook leuk vind is dat mijn werk niet alledaags is. Ik ken mensen die er niet aan moeten denken om vaak ’s nachts te werken en om gedeeltelijk te wonen in een bouwkeet, maar ik zou er niet gelukkig van worden om van negen tot vijf op kantoor te zitten.”

In het boorblog zullen we je de komende maanden volgen. Waar kijk je naar uit?
“Momenteel boren we met boormachine Victoria en gaan we richting station Vijzelgracht. Tot nu toe verloopt het boren goed en ik hoop dat het zo door blijft gaan. Dan kunnen we straks weer overstappen op boor Molly die het stuk van de Vijzelgracht naar het Rokin zal boren. Maar ik wil niet te ver op de zaken vooruit lopen; eerst maar eens goed en wel aankomen met Victoria!”

Tempo
De goed ingewerkte boorploegen en Victoria verplaatsen zich in een vlot tempo onder de smalle Ferdinand Bolstraat door. Victoria is op dit traject tot nu toe sneller dan haar zusje Molly. Daar waar Molly toen gemiddeld 7,5 meter per dag haalde, boort Victoria sinds haar start met een gemiddelde van 11 meter per dag. Hierbij moet wel de kanttekening worden gemaakt dat Molly door de stugge klei onder de panden door moest manoeuvreren, terwijl Victoria hier een tunnel bouwt in de Tweede Zandlaag.

Eerste Jacob van Campenstraat
In de diepe schacht in de Eerste Jacob van Campenstraat staat alles klaar om tijdens de passage van Victoria zo nodig extra maatregelen te nemen. De boormachine gaat relatief dicht langs de Marie Heinekentoren die aan de oostzijde van de Ferdinand Bolstraat staat. Vanuit de schacht kunnen de boorders onder de fundering van dit gebouw een water-cementmengsel (grout) injecteren om de eventuele invloed van het boren te kunnen compenseren. Naar verwachting zal Victoria hier eind deze week of begin volgende week arriveren.

Ervaring
De compenserende groutinjecties hebben we op meerdere plaatsen langs het boortraject succesvol toegepast. Bij het gebouw van de Bijenkorf, de brug over het Amstelkanaal (brug 404) en ook tijdens het boren onder de panden in de Pijp. Door de combinatie van zorgvuldig boren en de groutinjecties bleef de invloed op deze gebouwen en de brug tot een minimum beperkt.

400 meter verderop
Een kleine 400 meter verderop, in station Vijzelgracht, zijn de boorders klaar met het leggen van de geleiderails voor de volgwagens. Het boorschild wordt nu onderworpen aan een onderhoudsbeurt. Daarna worden de wagens verder door het station gesleept en weer herenigd met het boorschild. Molly is dan tijdens de open dag op zaterdag 2 juni 2012 in haar geheel te bewonderen.

Win een tand
U kunt nog kans maken op een graaftand van boor Gravin, onze eerste boormachine. Dit weekend kunt u nog een schatting maken van het gewicht van de graaftand. Diegene die het gewicht exact raadt of er het dichtst bij zit, mag de graaftand ophalen in ons informatiecentrum. Alle reacties die op uiterlijk zondag 20 mei 2012 onder het artikel “Win een tand van het graafwiel van boor Gravin” zijn geplaatst, tellen mee. Dus waag nog een gokje!

Fifi
Om de wat meer verlegen passant naar beneden te lokken, maken we op deze speciale dag dankbaar gebruik van de charmes van ‘Fifi’ . Deze Amsterdamse spreekt iedereen aan en vraagt hen om beneden een kijkje te komen nemen. Dat Fifi indruk maakt, blijkt als een wat oudere techneut vertelt dat het ‘liefde op het eerste gezicht’ was toen hij haar zag. Hij komt dan ook graag even alle nieuwe informatie bekijken. Dat het platform nu wat hoger ligt vindt hij jammer, maar hij begrijpt dat het door de werkzaamheden niet anders kan.

Uit het Oosten
Wat opvalt is dat veel van de bezoekers niet uit Amsterdam komen. Zo vertelt een meneer uit het oosten van het land, dat hij een paar maanden geleden ook al een kijkje in onze bouwput heeft genomen. Hij vond het zo interessant dat hij vandaag zijn familie heeft meegevraagd. Verder is er een stel uit Zeeland dat al veel over ons project heeft gelezen en het leuk vindt om het project nu met eigen ogen te kunnen bekijken.

Sceptici
Sceptici laten vandaag ook hun gezicht zien. Een rasechte Amsterdammer vindt het Uitkijkpunt mooi, maar het blijft hem een doorn in het oog dat de kosten voor dit project zo hoog zijn opgelopen. Aan de andere kant ziet hij ook dat Amsterdam straks met de Noord/Zuidlijn weer goed op de kaart komt te staan. De musea gaan 1 voor 1 weer open en hij is enthousiast over het nieuwe Eye Filmmuseum. “Dat ziet er prachtig uit, een visitekaartje voor Amsterdam!”

Volger van het eerste uur
Tot slot spreken we met meneer Otto Roelofs. Hij vertelt dat hij een volger van het eerste uur is. Hij was er al bij toen de diepwanden op de Vijzelgracht werden gemaakt en heeft inmiddels ook onze tunnel bij de RAI en station De Pijp bekeken. Hij volgt ons niet alleen op straat maar ook via internet. Zo leest hij op hierzijnwij.nu altijd de voortgangsberichten over de tunnelboormachines. Roelofs is wel enigszins teleurgesteld bij het verlaten van de vernieuwde M. “Jammer dat je niet helemaal naar beneden kunt, dat vind ik toch het allermooist!”

Oooooopen Dag
Voor liefhebbers die net als meneer Roelofs willen afdalen in de bouwput, is er op 2 juni onze Oooooopen Dag (van de Bouw) waarbij u de volgende plekken kunt bezoeken: de Sixhaven, het voorplein bij het Centraal Station, Station Vijzelgracht en station Rokin. U bent van harte welkom!

Uitzondering
Het verloop van de tunnel tussen de stations De Pijp en Vijzelgracht is een uitzondering omdat deze over een vrij korte afstand (560 meter) ruim acht meter daalt. Normaal gesproken liggen de geboorde tunnels dieper dan de stations om de invloed op de bebouwing te beperken. Hierdoor stijgt de tunnelbuis voor het station en daalt deze na de stations.

Continu dalen
In station De Pijp liggen de perrons niet naast elkaar, zoals bij de rest van de stations, maar onder elkaar. Victoria is vertrokken vanaf het bovenste perron op een kleine 16  meter diepte. Bij station Vijzelgracht moet zij uitkomen op een diepte van NAP -24,3 meter. Daarom moet Victoria continu dalen om bij station Vijzelgracht acht meter dieper uit te komen.

Maximale hellingspercentage
Vanaf de kruising Saenredamstraat tot aan de Stadhouderskade boort Victoria met het maximale hellingspercentage van 3,6% en komt ter hoogte van de Stadhouderskade op 24 meter diepte. Hierna boort Victoria onder het Weteringscircuit door, buiten het invloedsgebied van bebouwing. Het is hier niet nodig om nog dieper te boren en daarom daalt Victoria de laatste 30 centimeter tot aan station Vijzelgracht geleidelijk.

Waarom liggen de stations ondieper dan boortunnels?
Wij bouwen de stations zo ondiep als mogelijk. Hierdoor wordt de lengte van de roltrappen beperkt en reist dit voor de toekomstige metrogebruiker sneller en prettiger. Doordat de geboorde tunnel normaal gesproken dieper ligt dan de stations heeft dit nog een ander bijkomend voordeel. Net voor het station stijgt de tunnelbuis en net na het station daalt deze. Bij het vertrek krijgt de rijdende metro door de daling vaart en vlak voor aankomst remt de metro alvast door de stijging: een energiebesparing voor de toekomstige metro.

Broers?
“Helaas kan ik er morgen niet bijzijn en om dit gemis te compenseren hebben we houten Ries-poppen gemaakt.” Lachend: “Niet van echt te onderscheiden! Normaal gesproken ben ik natuurlijk wel heel vaak in het station, omdat ik hier toezichthouder ben. Daarnaast houd ik ook de Facebookpagina bij en plaats ik hier al het laatste nieuws over de bouwwerkzaamheden.”

Wat kunnen mensen morgen verwachten van het Uitkijkpunt?
“Allereerst krijgen bezoeker een beeld van de bouwwerkzaamheden. Ik hoor mensen wel eens zeggen dat ze op het Rokin niemand zien werken. Dat klopt ook, omdat we ónder de grond bezig zijn. Daarnaast geven we een beeld van het Amsterdam van vroeger. Er hangen foto’s van het Rokin door de jaren heen en we schenken aandacht aan de archeologische vondsten die hier afgelopen jaren gedaan zijn.”

 Waarom moeten mensen een kijkje komen nemen?
“Tja, het is toch een soort safaripark waarbij je de bouwers in het wild kunt zien. Ik kan wel heel droog vertellen waar ik me zoal mee bezighoud, maar het is veel makkelijker om het live te ervaren. Pas als mensen het station Rokin met eigen ogen zien, komt ook de beleving. Veel bezoekers zijn voornamelijk onder de indruk van de grootte. Zelf vergeet ik ook wel eens hoe uniek mijn werkplek eigenlijk is, maar daar word ik dan door de reacties en door collega’s weer snel op gewezen.”

Profijt
Hans: “Alweer 14 jaar geleden heb ik deze nachtwinkel overgenomen en het blijft goed gaan met de zaken.” Niet onterecht, want buiten het feit dat het druk is, lachen de quiches, de stamppotjes en de gegrilde kippetjes ons tegemoet. Je krijgt er trek van. Hans: “Veel ondernemers voelen zich door de renovatie van de Oostlijn tekort gedaan. Toen er bepaalde uitgangen dicht waren, merkte ik dat ook wel. Maar daarnaast heb ik ook elke dag profijt van de metro als ie wel open is!”

Ver van huis
Hans: “Weet je wat het is… ook het dagelijks leven kent zonneschijn en tegenslagen. Zo is het ook als de metrotoegang – voor ons een bron van inkomsten – even dicht is. Natuurlijk zijn we blij dat de toegang die recht tegenover onze zaak zit, naast het Stadshuis, nu weer open is. Maar als ik mijn geluk en het succes van onze zaak laat afhangen van de renovaties aan de metro… Nou, dan zou ik heel ver van huis zijn hoor!”

Prettig
Ondanks het feit dat Hans een geboren en getogen Amsterdammer is, woont hij tegenwoordig in Purmerend. Zelf maakt hij niet veel gebruik van de metro. “Joh, dat is voor mij niet haalbaar. Ik draai avonddiensten tot 2 uur en dan rijdt de metro niet meer. Maar dat neemt niet weg dat veel van mijn medewerkers juist met veel plezier de metro nemen: veel lijnen stoppen hier toch mooi voor de deur. Dus dat is vooral heel prettig.”

Onderhoud en schoonmaken
Nu Victoria zich in haar eigen tunnel bevindt, kunnen de boorders alle installaties, kabels en leidingen ombouwen en installeren voor het reguliere boorproces. Na de nodige onderhoud- en schoonmaakklussen, die samenhangen met de vertrekprocedure, zal Victoria haar weg vervolgen onder de Ferdinand Bolstraat en wint zij snel aan diepte.

De diepte in
De boorders en Victoria bevinden zich nu op een diepte van NAP -16 meter en zullen tot de Stadhouderskade, 265 meter verderop, het sterkst dalen tot NAP -23,8 meter. Bij station Vijzelgracht manoeuvreren de boorders Victoria op een diepte van NAP -24,3 meter het station binnen. Van begin tot eind een daling van ruim 8 meter. Wat maakt deze tunnelbuis zo uniek?

Update 14 mei 2012: Lees in het artikel Boor Victoria en haar unieke tunnel het antwoord op de vraag wat deze tunnelbuis zo uniek maakt.

Fundex-combipalen
Aan de zuidkant zien we  een spectaculaire stelling staan. Waartoe dient die eigenlijk? Frank Kamsteeg: ‘We maken nu de funderingspalen voor de toekomstige toegang . We doen dit in de bouwkuip die we een paar maanden geleden gemaakt hebben. We gebruiken speciale funderingspalen, fundex-combipalen genoemd.’

Speciaal
Wat is er zo speciaal aan de palen? Frank: ‘Met deze techniek kun je een paal op elke gewenste lengte onder de grond inbrengen. We draaien eerste een holle buis in de grond. Daar laten we een (vierkante) paal met de gewenste lengte in afzakken. De ruimte tussen de paal en de buis vullen we af met grout. Als laatste trekken we de buis weer uit de grond. Op deze manier kunnen we straks de grond boven de funderingspalen uitgraven zonder last te hebben van palen die in de weg zitten. Met gewone funderingspalen kan dat niet.’

Vraag
We blijven met een vraag zitten: Waarom zijn die palen vierkant terwijl de buizen rond zijn? Frank heeft daar zo snel geen antwoord op. Iemand anders misschien? Laat het weten in de reacties.

Die Ooooooo staat voor de verbazing die bezoekers van onze bouwlocaties altijd weer overvalt: wat is het gróót. Wat is het diep. Wat is het indrukwekkend. Wat is het al ver. Iedereen voelt wel iets bij het betreden van de tunnels, de toekomstige stations of bij het wandelen over een betonnen vloer, meer dan twintig meter onder Amsterdam.

Zes bouwplaatsen
U bent van harte welkom om die verbazing ook te ondergaan en een kijkje te komen nemen achter onze bouwhekken. We hebben samen met onze aannemers zes bijzondere plekken toegankelijk gemaakt. In het programmaboekje staan ze bij elkaar. Het programmaboekje kunt u hier downloaden. Met behulp van het kaartje kunt u uw eigen route bepalen. Vergeet uw fototoestel niet: misschien wint u wel de hoofdprijs van onze fotowedstrijd.

Het kan druk zijn
Uit ervaring weten we dat er soms wachtrijen ontstaan omdat op bepaalde locaties een beperkt aantal mensen tegelijk terecht kan. Houd daar, als dat mogelijk is, rekening mee. Ook zijn de meeste bouwterreinen niet geschikt voor minder validen en kleine kinderen (vanwege de steile trappen bijvoorbeeld). De bouwplaatsen zijn op 2 juni van 10.00 tot 16.00 uur geopend. De toegangen en de looproutes zijn duidelijk aangegeven.